Een kamer waar je geen voet meer kunt zetten, stapels kranten die de toegang tot de keuken blokkeren, een gang die is gereduceerd tot een pad tussen de dozen. Syllogomanie, of dwangmatige accumulatie, is niet alleen een gebrek aan opruiming. Het is een psychiatrische aandoening die erkend wordt door de DSM-5, en die volgens schattingen tussen de 1,5 en 6 % van de algemene bevolking treft.
Dwangmatige accumulatie en online aankopen: een combinatie die de aandoening verergert
Heb je ooit opgemerkt hoe gemakkelijk het is om een object in drie klikken te bestellen, zonder zelfs maar van je bank te komen? Voor iemand die vatbaar is voor syllogomanie, maakt deze gemakkelijke toegang een al problematisch gedrag tot een spiraal die moeilijk te stoppen is.
Ook interessant : Oplossing van veelvoorkomende Minecraft-problemen: technieken en nuttige tips
E-commerceplatforms en particuliere verkoop bieden talloze mogelijkheden om goedkope objecten te verwerven. Flashpromoties, gepersonaliseerde suggesties, levering de volgende dag: elk commercieel mechanisme verkort de tijd tussen verlangen en bezit. Het object arriveert voordat de persoon zijn aankoop in twijfel heeft kunnen trekken.
Een rapport van de WHO, gepubliceerd in juni 2024 over angststoornissen, heeft een aanzienlijke stijging van de diagnoses van syllogomanie bij jonge volwassenen na de pandemie gedocumenteerd, in directe relatie tot de toename van dwangmatige online aankopen. De lockdown heeft als versneller gewerkt: sociale isolatie, verhoogde angst, permanente toegang tot digitale winkels.
Aanvullende lectuur : De kunstschool van Montpellier: een oase van creativiteit en innovatie
Bij ouderen neemt dit fenomeen een bijzondere vorm aan. Velen van hen, die enkele jaren geleden niet vertrouwd waren met digitale technologie, hebben online bestellingen omarmd tijdens de sanitaire beperkingen. Voor degenen die al de neiging tot accumulatie vertoonden, heeft de dematerialisatie van de aankoophandeling een fysieke drempel verwijderd.
Het is niet langer nodig om te verplaatsen of de objecten te dragen. Zoals een artikel op Passez l’info uitlegt, is deze aandoening nog steeds te weinig bekend bij het grote publiek, wat de behandeling vertraagt.
Syllogomanie bij ouderen: waarom de aandoening verergert met de leeftijd
De dwangmatige accumulatie begint vaak in de adolescentie. De eerste symptomen blijven onopgemerkt: alle schoolschriften bewaren, nooit een versleten kledingstuk weggooien. Rond de dertig beginnen de leefruimtes te krimpen. Maar het is vaak na 60 jaar dat de situatie kritisch wordt.
Verschillende factoren verklaren deze verergering:
- Het verlies van een partner of dierbare creëert een versterkte hechting aan objecten, die worden gezien als verlengstukken van het affectieve geheugen. Een trui van de overledene weggooien, voelt voor de persoon als het wissen van een deel van zijn of haar geschiedenis.
- De achteruitgang van de fysieke capaciteiten verhindert het sorteren en verwijderen. Zelfs wanneer de persoon zich bewust wordt van de rommel, kan hij of zij de objecten die jarenlang zijn verzameld niet meer alleen verplaatsen.
- Sociale isolatie vermindert externe interventies. Zonder regelmatige bezoeken, meet niemand de omvang van het probleem. De woning verandert in een opslagruimte zonder getuigen.
Het syndroom van Diogenes, dat soms met syllogomanie wordt verward, onderscheidt zich door een algehele desinteresse voor hygiëne en omgeving. Een persoon met syllogomanie kan een goede persoonlijke hygiëne handhaven terwijl hij of zij in een woning leeft die verzadigd is met objecten. De twee aandoeningen komen soms voor, maar hun mechanismen verschillen.
Europese richtlijn 2025 en verplichte psychiatrische evaluatie
Sinds februari 2025 verplicht de EU-richtlijn 2025/112 over geestelijke gezondheid in de gemeenschap de opname van syllogomanie in de psychiatrische evaluaties die door Europese sociale diensten worden uitgevoerd. Het doel is om risicovolle situaties eerder te signaleren.
Concreet, wanneer een maatschappelijk werker ingrijpt bij een persoon die is gemeld, moet hij of zij nu de aanwezigheid van pathologisch accumulatiegedrag evalueren volgens een gestandaardiseerd beoordelingssysteem. Voor deze richtlijn werd syllogomanie niet systematisch onderzocht tijdens huisbezoeken, wat ervoor zorgde dat veel gevallen zonder opvolging bleven.
Deze regelgevende evolutie verandert de situatie voor de naasten. Een zoon of dochter die de sociale diensten waarschuwt over de situatie van een oudere ouder kan nu rekenen op een wettelijke basis. De melding wordt niet langer behandeld als een eenvoudige kwestie van hygiëne, maar als een volwaardig geestelijk gezondheidsprobleem.
Beperkingen van deze institutionele benadering
Een screening is niets waard zonder een passende behandeling. Het signaleren creëert een verwachting bij de families, maar de plaatsen in gespecialiseerde therapie blijven beperkt in de meeste EU-landen. Het risico bestaat dat de diagnoses worden vermenigvuldigd zonder dat er een concrete begeleiding kan worden aangeboden.
Digitale therapieën voor syllogomanie: eerste resultaten in Frankrijk
Cognitieve gedragstherapie (CGT) blijft de referentietherapie voor de aandoening van dwangmatige accumulatie. Het helpt de patiënt om de gedachten te identificeren die het moeilijk maken om een object los te laten, en deze geleidelijk in twijfel te trekken.
Een pilotstudie uitgevoerd door de ANSM, gepubliceerd in januari 2026, heeft de effectiviteit van virtuele cognitieve gedragstherapieën met behulp van virtual reality geëvalueerd. Het principe: de patiënt blootstellen aan scenario’s van sorteren en opruimen in een gesimuleerde omgeving. De persoon oefent met het loslaten van een virtueel object voordat hij of zij dit in de werkelijkheid doet.
Patiënten die aan deze proeven hebben deelgenomen, hebben een aanzienlijke vermindering van terugvallen gerapporteerd in vergelijking met degenen die alleen klassieke CGT volgden. De simulatie stelt in staat om de oefening zoveel keer als nodig te herhalen, zonder de onmiddellijke emotionele belasting van de echte woning.
Voor geïsoleerde of minder mobiele ouderen bieden deze digitale hulpmiddelen een logistiek voordeel. De sessie vindt op afstand plaats, zonder verplaatsing, wat een van de belangrijkste drempels voor toegang tot zorg in deze populatie wegneemt.
Syllogomanie blijft een aandoening waarbij schaamte en ontkenning de vraag om hulp aanzienlijk vertragen. Of het nu gaat om een oudere naaste wiens woning geleidelijk volloopt of een jonge volwassene wiens online bestellingen zich opstapelen, de eerste stap is om het probleem bij naam te noemen: een geestelijke gezondheidsstoornis, geen karakterfout.